است . از سوى ديگر ظهور وحى مستقيم و بىواسطه در هر بار ، آثار و عوارض ظاهرى ويژه‌اى را نيز به همراه دارد كه ديگران هم آن را احساس و مشاهده مىكنند . براى لحظاتى چهره‌اش سرخ مىشود ، حتى در سردترين زمان ، عرق از جبين او جارى مىشود ، بدنش سنگين و گرفته مىشود : إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا . « 1 » سپس آياتى را كه دريافت كرده مىخواند . امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : اين حالت ، هنگام وحى مستقيم و بدون ترجمان و واسطه رخ مىداد ، امّا وقتى جبرئيل بر پيامبر وارد مىشد ، رخصت مىطلبيد و چون بنده‌اى در مقابل پيامبر مىنشست . « 2 » مجموعهء پيام‌هاى اوليه ( علق ، مدّثّر ، مزّمل ، قلم و حمد ، كه عتايق نام دارند ) پيام ايمان ساز و اعتقادزا و ابلاغ مسؤوليت جديد براى شخص پيامبر نسبت به پديدهء غيبى وحى است . از اين پس ديگر او اطمينان كامل يافته است كه منبع اين پيام از درون او و تابع خواست‌هاى درونى او نبوده ، ناشى از يك نيروى مرموز و قاهر است كه بر او تظاهر مىكند . حصول اين حالت يقين‌آور در مورد ريشهء اين آگاهى الهام شده ، براى پيامبر يك حالت و انعكاس ذهنى است كه در پرتو آن مكاشفهء باطنى و احساس درونى براى او منبعث شده و همراه خود نشانه‌هايى داشته كه هر گونه شبهه‌اى را از وجود او زايل كرده است . « 3 » بدين سان براى شخص او هيچ گونه ترديد و نوسان روانى در غيبى بودن اين پيام باقى نگذاشته است ، تا محتاج اطمينان بخشى از سوى ديگران گردد . « 4 »

--> ( 1 ) مزّمل / 5 . ( 2 ) بحار الانوار مجلسى ، 18 / 270 ، امالى صدوق ، ص 31 . ( 3 ) ر . ك : تفسير نمونه ، مكارم شيرازى ، 13 / 173 . ( 4 ) ر . ك : التمهيد فى علوم القرآن ، 1 / 52 .